برای کنترل وسوسه بعد از ترک اعتیاد در محیط کار، پیش از شروع شیفت، موقعیتهای دشوار را مشخص کنید و برای هر کدام یک اقدام کوتاه و یک راه تماس در نظر بگیرید. اگر وسوسه هنگام کار بالا میرود، اول ایمنی خود و دیگران را بررسی کنید. بعد از فرصت استراحت یا کمک یک فرد مورد اعتماد استفاده کنید و الگوی تکرار این لحظهها را در جلسه رواندرمانی مرور کنید.
در این مطلب
- چرا میل به مصرف ممکن است سر کار برگردد؟
- در جلسه رواندرمانی چه چیزهایی را مرور کنیم؟
- برای لحظه دشوار در شیفت چه برنامهای داشته باشیم؟
- برنامه را برای موقعیت واقعی تنظیم کنید
- چگونه اثر برنامه را در چند شیفت بررسی کنیم؟
- چه زمانی برنامه مراقبت پس از ترک باید بازبینی شود؟
- پرسشهای متداول درباره وسوسه مصرف سر کار
- جمعبندی
چرا میل به مصرف ممکن است سر کار برگردد؟
محل کار مجموعهای از عادتها، آدمها، ساعتها و فشارهای تکرارشونده است. اگر قبلاً بین پایان شیفت، دیدن یک همکار یا مسیر برگشت و مصرف ارتباطی وجود داشته، همان موقعیت ممکن است میل به مصرف را برانگیزد. گاهی فشار کاری، خستگی یا مشاجره هم تجربهکردن این میل را سختتر میکند.
هر محرک برای هر فرد اثر یکسانی ندارد. ممکن است کسی در ساعات شلوغ بهخوبی کار کند و درست وقتی تنها میماند به مصرف فکر کند. شخص دیگری ممکن است بعد از دریافت دستمزد یا در روزی که خوابش بههم خورده دشواری بیشتری داشته باشد. پی بردن به موقعیت مخصوص خودتان به انتخاب واکنش مناسب کمک میکند.
نشانه زودهنگام را از خود موقعیت جدا کنید
موقعیت میتواند چیزی بیرونی مثل پیشنهاد یک همکار یا چیزی درونی مثل خشم و دلشوره باشد. نشانه زودهنگام، واکنشی است که در خودتان میبینید. مثلاً چند دقیقه از کار فاصله میگیرید، گوشی را برمیدارید تا به فردی خاص پیام بدهید یا فکری مثل «فقط همین یک بار» تکرار میشود. شناخت این نشانه فرصت انجام اقدامی را فراهم میکند که قبلاً تمرینش کردهاید.
برای نمونه، علی بعد از شیفت عصر از مسیری عبور میکند که چند آشنای دوره مصرف را در آن میبیند. وقتی پیش از پایان کار سرگرم برنامهریزی دیدار با آنها میشود، میداند وقت تماس با حامی یا تغییر مسیر رسیده است. این نمونه برای یافتن نشانههای شخصی است و در جلسه میتوانید موقعیتی متفاوت و واقعی از زندگی خودتان را بررسی کنید.
در جلسه رواندرمانی چه چیزهایی را مرور کنیم؟
یک اتفاق مشخص از هفته را انتخاب کنید و به ترتیب توضیح دهید چه شد، چه فکری آمد، چه احساسی داشتید و چه کاری انجام دادید. اگر اقدامی به شما کمک کرد، بگویید چه موقع عملی شد و کدام بخش آن در شرایط شلوغ هم شدنی بود. درمانگر میتواند با شما راهی پیدا کند که با ساعت کار و میزان دسترسیتان به استراحت هماهنگ باشد.
در درمان شناختیرفتاری اعتیاد فرد میتواند پیوند فکر، احساس و رفتار را با نمونههای روزمره بررسی کند. اگر فکری مثل «بدون مصرف از این شیفت برنمیآیم» تکرار میشود، آن را همراه درمانگر ارزیابی کنید. شاید بتوانید بر اساس تجربه واقعی جملهای پیدا کنید که هنگام فشار به کارتان بیاید، مثل «میتوانم برای استراحتم هماهنگ کنم و بعد تصمیم بگیرم.»

یک هدف کوچک برای هفته اول بسازید
هدف عملی یعنی بدانید کجا و چه زمانی کاری را انجام میدهید. برای نمونه، «پیش از پایان شیفت، مسیر خانه و زمان تماس با حامی را در گوشی ثبت میکنم» قابل بررسی است. در پایان هفته میتوانید ببینید چه روزهایی توانستید انجامش دهید و چه مانعی در روزهای دیگر وجود داشت.
اگر برنامه همیشه اجرا نمیشود، یکی از جزئیات را تغییر دهید. ممکن است تماس در محل کار شدنی نباشد و پیام کوتاه در زمان استراحت یا قرار تماس پس از کار مناسبتر باشد. راهنمای هدفگذاری در درمان اعتیاد کمک میکند تغییرهای کوچک را ثبت کنید و در جلسه دربارهشان حرف بزنید.
برای لحظه دشوار در شیفت چه برنامهای داشته باشیم؟
برنامه را قبل از مواجهه با فشار آماده کنید و آن را در گوشی یا روی کاغذ در دسترس بگذارید. نشانهای را که زود متوجه آن میشوید، کاری کوتاه را که همان موقع شدنی است و نام فردی را که میتواند کمک کند در آن بنویسید. اگر هنگام کار با خودرو، ابزار یا دستگاهی مسئولیت ایمنی دارید و توان تمرکز پایین آمده، فعالیت را به شکل ایمن متوقف کنید و از مسئول مربوطه کمک بخواهید.
چند جمله را از قبل تمرین کنید
برای پاسخ به پیشنهاد مصرف، جملهای کوتاه را تمرین کنید. برای نمونه بگویید «نه، برنامه دیگری دارم.» اگر به فرصتی برای آرامشدن نیاز دارید، میتوانید بگویید «برای چند دقیقه استراحت هماهنگ میکنم و برمیگردم.» جزئیاتی که ترجیح میدهید خصوصی بمانند را میتوانید در جلسه درمان مطرح کنید.
اگر در لحظه سخت، پاسخ دادن به تلفن یا ترک محل ممکن نیست، برای آن شرایط هم یک راه عملی داشته باشید. شاید لازم باشد ابتدا وظیفه را به شکل ایمن تحویل دهید، بعد یادداشت کوتاهتان را بنویسید و در اولین فرصت تماس بگیرید. تمرین این گفتوگوها پیش از شیفت میتواند انتخاب جمله را در زمان فشار آسانتر کند.

برنامه را برای موقعیت واقعی تنظیم کنید
این مثالها نقطه شروع گفتوگو با درمانگرند. در ردیف مربوط به خودتان، ساعت، راه جایگزین و فردی را که امکان تماس با او دارید مشخص کنید. اگر اقدامی با شرایط کارتان سازگار نیست، آن را در جلسه به گزینهای قابل اجرا تبدیل کنید.
| موقعیت | نشانهای که میتوان ثبت کرد | اقدام کوتاه و قابل تمرین |
|---|---|---|
| خستگی نزدیک پایان شیفت | فکرِ رفتن به محل مصرف قبلی | تغییر مسیر برگشت و هماهنگی تماس پس از خروج |
| تنش با همکار | دلشوره و میل به ترک ناگهانی محل | تحویل ایمن کار و درخواست وقفه کوتاه در اولین فرصت |
| شیفت شب و خواب نامنظم | رها کردن جلسه پیگیری یا وعده غذایی | بررسی زمان مناسب برای جلسه و یادآوری زمان استراحت |
| پیشنهاد مصرف از سوی آشنا | تعلل در پاسخ یا ادامه گفتوگو | گفتن جمله کوتاه تمرینشده و فاصله گرفتن از موقعیت |
| مصرف دوباره یا چند روز پرخطر | پنهان کردن اتفاق و کنار کشیدن از پیگیری | خبر دادن به درمانگر و گرفتن وقت بررسی نزدیکتر |
اگر وسوسه بعد از پایان شیفت بالا میرود
برای فاصله خروج تا رسیدن به خانه تصمیم مشخص داشته باشید. میتوانید مکان توقف را از قبل انتخاب کنید یا زمان کوتاهی برای حرف زدن با فردی مورد اعتماد در نظر بگیرید. اگر مسیر همیشه دشوار نیست، مشخص کنید کدام روزها، ساعتها یا اتفاقها آن را برایتان پرخطرتر میکند.
اگر خانواده بخواهد کمک کند
افراد نزدیک میتوانند بپرسند «بعد از شیفت ترجیح میدهی با هم حرف بزنیم یا به کمی استراحت نیاز داری؟» توافق بر سر شکل کمک، تماس را برای هر دو طرف سادهتر میکند. در سایت ترک اعتیاد میتوانید راهنمای حمایت خانواده بعد از ترخیص را برای گفتوگو درباره همین حدود بخوانید.

چگونه اثر برنامه را در چند شیفت بررسی کنیم؟
بعد از هر شیفت، یک دقیقه برای نوشتن برداشتی کوتاه از روز بگذارید. بنویسید چه موقعیتی پیش آمد، کدام اقدام را انجام دادید و تا چه حد توانستید کارتان را با ایمنی ادامه دهید. در روزهایی که وسوسهای رخ نداده هم میتوانید شرایط خواب، استراحت یا حمایتی را که در دسترس بوده ثبت کنید.
اگر ثبت روزانه برایتان سخت است، فقط درباره یک شیفت دشوار و یک شیفت آرامتر یادداشت بنویسید. دیدن تفاوت این دو موقعیت به شما و درمانگر کمک میکند جزئیات اثرگذار را پیدا کنید. مثلاً شاید متوجه شوید داشتن مسیر برگشت مشخص یا هماهنگی برای زمان غذا فشار پایان شیفت را کم کرده است.
تغییر شیفت را از قبل در برنامه بگذارید
اگر قرار است ساعت کار عوض شود، وقت جلسه درمان و زمان استراحت بعد از کار را دوباره بررسی کنید. یادداشت کنید در ساعت تازه چه کسی برای تماس در دسترس است و در روزهای شلوغ چگونه میتوانید به جلسه برسید. این تغییرها را پیش از شروع شیفت جدید با درمانگر در میان بگذارید تا یک قرار عملی پیدا کنید.
فرض کنید دو جلسه عصر برای کسی با شروع شیفت چرخشی دشوار شده است. او میتواند از درمانگر بپرسد آیا ساعت دیگری یا شکل دیگری برای پیگیری مناسب است و همزمان با فرد مورد اعتمادش زمان تماس جدید بگذارد. برای تصمیم درباره تداوم مراقبت، همین تغییر کوچک از چند روز بلاتکلیفی جلوگیری میکند.
یادداشت را به گفتوگو با درمانگر تبدیل کنید
در جلسه، از روی یادداشتها فقط بخشی را انتخاب کنید که به مسئله فعلی مربوط است. بپرسید کدام واکنش را تمرین کنید و از کجا متوجه شوید زمان کمک گرفتن فرا رسیده است. اگر در محل کار محدودیت عملی دارید، نمونهاش را با جزئیات توضیح دهید تا برنامهای که مینویسید در محیط واقعی قابل اجرا باشد.
چه زمانی برنامه مراقبت پس از ترک باید بازبینی شود؟
اگر وسوسهها بیشتر شدهاند، خواب یا خلقتان چند روز بههم ریخته یا چند بار جلسه پیگیری را از دست دادهاید، با درمانگر مطرح کنید. اگر مصرف تکرار شده، اطلاعاتی مانند زمان، موقعیت و چیزی که باعث شد مراقبت را به تعویق بیندازید در جلسه مفید است. برنامه پیشگیری از عود بعد از ترک برای مرور اقدامات حمایتی و تنظیم قدم بعد در دسترس است.
علائم پایدار اضطراب، افت خلق یا بیخوابی گاهی نیاز به ارزیابی جداگانه دارند. در صفحه درمان همزمان اعتیاد و اختلالات روانی میتوانید درباره مسیر مطرح کردن هر دو مسئله بخوانید. جزئیات دارو یا تغییر در برنامه درمان را با متخصص مسئول مطرح کنید و شرح دقیقی از اثر تغییر شیفت روی زندگی روزانهتان بدهید.
اگر فردی که برای حمایت روی او حساب میکنید ساعت کاری مشابهی دارد، فرد یا زمان جایگزین را از پیش مشخص کنید. کافی است هر دو بدانید چه نوع کمکی خواستهاید، برای مثال شنیدن یک اتفاق دشوار یا کمک به هماهنگی جلسه بعد. اگر تماس در یک روز ممکن نشد، طبق قراری که با درمانگر گذاشتهاید قدم بعدی را بردارید.
اگر خطر فوری آسیب به خود یا دیگران وجود دارد یا پس از مصرف، هوشیاری یا تنفس دچار اختلال شده است، با شماره ۱۱۵ اورژانس پزشکی تماس بگیرید. هنگام تماس، محل فرد و علائم فعلی را توضیح دهید. اگر تیم درمان بعداً بررسی دوباره برای اقامت را مطرح کرد، اطلاعات ارزیابی و پذیرش راهی به سوی نور در MRBSN مسیر هماهنگی مراجعه را نشان میدهد.

پرسشهای متداول درباره وسوسه مصرف سر کار
آیا باید موضوع درمان را با همه همکاران مطرح کنم؟
برای دریافت حمایت روزمره ممکن است کافی باشد زمان استراحت یا وقت مراجعه را با فرد مسئول هماهنگ کنید. درباره مقدار اطلاعاتی که گفتنش برای شرایط کاری و ایمنی شما لازم است، میتوانید با درمانگر و مسئول مربوطه مشورت کنید. در یک موقعیت خطر فوری از راههای موجود برای توقف ایمن کار و کمک گرفتن استفاده کنید.
آیا چند دقیقه وسوسه نیاز به تغییر درمان دارد؟
فراوانی، شدت و اثر میل به مصرف بر رفتار روزانه برای تصمیمگیری اهمیت دارد. یک نمونه مشخص را یادداشت کنید و در جلسه بعدی بگویید چه کاری کردید و آن اقدام چه اثری داشت. در صورت بیشتر شدن میل، انجام رفتارهای پرخطر یا مصرف دوباره، زودتر با تیم درمان تماس بگیرید.
چه چیزهایی برای گرفتن وقت مشاوره آماده کنیم؟
یکی دو مثال از موقعیت کاری، زمان تکرار وسوسه و شیوهای که تاکنون برای کنترل آن امتحان کردهاید را یادداشت کنید. ساعت مناسب تماس و دسترسیتان به جلسات را هم بگویید تا امکان پیگیری بررسی شود. از صفحه تماس نور زندگی یا شمارههای ابتدای مطلب میتوانید برای هماهنگی استفاده کنید.
جمعبندی
موقعیتی را انتخاب کنید که در هفته اخیر بیشترین فشار را داشت. نشانه زودهنگام، اقدام کوتاه و راه تماس را برای همان موقعیت بنویسید و برنامه را با درمانگر مرور کنید. بازبینی این تجربهها به شما کمک میکند مراقبت پس از ترک را با شرایط واقعی کار هماهنگ کنید.





